СИЛ: БЕМОРИИ ТАБОБАТШАВАНДА Ё ТАМҒАИ ИҶТИМОӢ?

(Ба озмуни Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолии ҶТ)

Таҳлили равишҳои муосири ташхис, табобат ва мубориза бо табъиз

Дар замони рушди босуръати тиб ва илми муосир, ҳанӯз ҳам бемориҳое вуҷуд доранд, ки на танҳо саломатии инсон, балки мақоми иҷтимоӣ, равонӣ ва ҳуқуқии ӯро зери хатар мегузоранд. Яке аз чунин бемориҳо сил мебошад. Бо вуҷуди он ки сил имрӯз пурра табобатшаванда аст, дар зеҳни ҷомеа то ҳол ҳамчун “бемории хатарнок” қабул мешавад. Ин муносибат, худ, ба як монеаи ҷиддӣ дар роҳи ташхис, табобат ва пешгирии беморӣ табдил ёфтааст.
Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон мубориза бо бемории сил яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати давлатии соҳаи тандурустӣ ба шумор меравад. “Барномаи миллии ҳимояи аҳолӣ аз бемории сил барои солҳои 2021–2025” маҳз бо ҳамин ҳадаф қабул гардида, татбиқи он ба паст кардани сатҳи гирифторшавӣ, маргумир ва аз ҳама муҳим — бартарафсозии тамғагузорӣ нигаронда шудааст.



Сил бемории сироятиест, ки асосан шушро фаро мегирад, аммо метавонад дигар узвҳои баданро низ осеб расонад. Тибқи маълумоти мутахассисон, аксари ҳолатҳои гирифторшавӣ дар сурати ташхиси барвақт ва риояи пурраи табобат комилан шифо меёбанд. Аммо дар амал, на худи беморӣ, балки тарси ҷомеа, ноогоҳӣ ва табъиз боис мегардад, ки бисёре аз беморон дер ба табиб муроҷиат кунанд.
Ин ҳолат махсусан дар деҳот ва минтақаҳои осебпазир бештар ба назар мерасад. Бемор аз он метарсад, ки, аз ҷойи кор маҳрум мешавад, дар ҷомеа рад карда мешавад, фарзандонаш ба мактаб роҳ намеёбанд ё ҳамчун “манбаи хатар” шинохта мешавад.
Дар чунин шароит, беморӣ пинҳон мемонад ва хавфи паҳншавии он афзоиш меёбад.



Яке аз дастовардҳои муҳими мубориза бо сил дар Тоҷикистон ҷорӣ гардидани усулҳои муосири ташхис мебошад. Бино бар маълумоти мутахассисон имрӯз дар кишвар технологияҳое истифода мешаванд, ки имкон медиҳанд беморӣ дар марҳилаи хеле барвақт муайян карда шавад. Аз ҷумла: GeneXpert – ташхиси зуд, дақиқ ва муайянкунандаи устуворӣ ба доруҳо, таҳлили молекулавӣ – барои ошкор кардани шаклҳои мураккаби сил, ҳамчунин, флюорографияи рақамӣ – бо дақиқии баланд ва бехатар барои аҳолӣ.
Ин усулҳо на танҳо вақти ташхисро кӯтоҳ мекунанд, балки имкони интихоби табобати дурустро низ фароҳам меоранд. Яъне, бемор дигар маҷбур нест моҳҳо интизор шавад — ташхис дар муддати кӯтоҳ маълум карда мешавад



Яке аз паёмҳои калидӣ, ки бояд ба ҷомеа расонида шавад, ин аст, ки СИЛ ТАБОБАТ МЕШАВАД ва табобати он дар Тоҷикистон ройгон аст. Бо дастгирии Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва шарикони байналмилалӣ ҳамаи доруҳои зиддисилӣ ба беморон бепул пешниҳод мегарданд, табобат тибқи стандартҳои байналмилалӣ амалӣ мешавад ва назорати доимии табибон таъмин аст. Муҳим он аст, ки бемор табобатро то охир риоя кунад. Қатъ кардани нопурраи доруҳо метавонад боиси пайдоиши шаклҳои устувор ба доруворӣ гардад.



Сили бо доруворӣ устувор яке аз мушкилоти ҷиддии соҳаи тандурустии ҷаҳонӣ ба ҳисоб меравад. Аммо ин навъи сил низ имрӯз табобатшаванда аст гарчанде табобаташ тӯлонӣ ва мураккабтар бошад ҳам.
Дар Тоҷикистон шаклҳои устувор сари вақт ташхис мешаванд, реҷаҳои нави табобат ҷорӣ гардидаанд ва доруҳои муосир бо таъсири камтари ҷонибӣ истифода мешаванд. Ин ҳама нишон медиҳад, ки ҳатто дар ҳолатҳои вазнин ҳам умеди шифо вуҷуд дорад.


Яке аз ҷанбаҳои ҳассос ва ҳамзамон камбаррасишудаи масъалаи сил — тамғагузорӣ мебошад. Бемор на танҳо бо дарди ҷисмонӣ, балки бо фишори равонӣ рӯбарӯ мешавад. Тамғагузорӣ метавонад дар шаклҳои зерин зуҳур кунад: хориҷ кардан аз муҳити корӣ, муносибати таҳқиромез, маҳдуд кардани ҳуқуқ ба таҳсил ва хизматрасониву пинҳон кардани беморӣ аз тарси ҷомеа.
Ин ҳама на танҳо ҳуқуқи инсонро поймол мекунад, балки мубориза бо бемориро низ заиф мегардонад.



Дар ин раванд васоити ахбори омма нақши ҳалкунанда дорад. Рӯзноманигор метавонад маълумоти дурусти тиббиро ба мардум расонад, афсона ва овозаҳои беасосро рад кунад, қиссаҳои воқеии шифоёфтагонро бозгӯ намояд, инчунин, аз забони эҳтиромомез ва инсонмеҳвар истифода барад.
Маводи таҳлилӣ бояд нишон диҳад, ки сил — ҳукм нест, балки беморист, ки табобат дорад.



Пешгирии бемории сил аз огоҳии мардум оғоз меёбад. Аз ҷумла, муроҷиати саривақтӣ ба табиб ҳангоми сулфаи тӯлонӣ, гузаштан аз муоинаҳои профилактикӣ, риояи қоидаҳои беҳдошт ва дастгирии беморон, на маҳкум кардани онҳо.



Сил имрӯз дигар на мушкили ҳалнашаванда, балки санҷиши сатҳи огоҳӣ, инсондӯстӣ ва масъулияти ҷомеа мебошад. Тоҷикистон бо такя ба сиёсати давлатӣ, барномаҳои миллӣ ва ҳамкории байналмилалӣ қадамҳои устувор дар роҳи аз байн бурдани ин беморӣ гузоштааст.
Имрӯз илми тиб тамоми шароитро фароҳам овардааст, то ин беморӣ сари вақт ташхис ва пурра табобат карда шавад. Бо вуҷуди ин, омилҳои иҷтимоӣ — тарс, ноогоҳӣ ва тамғагузорӣ — ҳамоно монеаи асосӣ дар роҳи мубориза бо сил боқӣ мемонанд.
Татбиқи “Барномаи миллии ҳимояи аҳолӣ аз бемории сил дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2021–2025” нишон медиҳад, ки давлат муборизаро бо ин беморӣ танҳо ҳамчун масъалаи тиббӣ не, балки ҳамчун масъалаи амнияти иҷтимоӣ ва рушди устувор баррасӣ мекунад.
Ҷорӣ шудани усулҳои муосири ташхис, таъмини беморон бо дорувории ройгон ва такмили реҷаҳои табобат заминаи воқеии шифоёбии беморонро фароҳам овардааст. Ин дастовардҳо далели онанд, ки сил дар Тоҷикистон табобатшаванда ва идорашаванда аст. Бо вуҷуди ин, бе тағйири муносибати ҷомеа ҳеҷ як барномаи миллӣ ба ҳадафи ниҳоии худ расида наметавонад. Тамғагузорӣ ва табъиз на танҳо ҳуқуқи беморонро поймол мекунад, балки хавфи паҳншавии бемориро низ зиёд месозад. Ҳар боре ки шахс аз тарси маҳкумшавӣ ба табиб муроҷиат намекунад, ҷомеа як қадами дигар ба ақиб меравад. Аз ин рӯ, бартарафсозии тамғагузорӣ бояд ҷузъи ҷудонопазири сиёсати давлатии тандурустӣ ва маърифати ҷамъиятӣ буда бошад.
Дар баробари ин, нақши воситаҳои ахбори омма дар ин раванд ҳалкунанда аст. Маводи таҳлилӣ, далелнок ва инсонмеҳвар қодир аст тасаввуроти инсонро тағйир дода, ҳаёти як беморро наҷот диҳад.
Дар ниҳоят, мубориза бо сил танҳо вазифаи табибон нест. Ин масъулияти муштараки давлат, ҷомеа ва ҳар як шаҳрванд мебошад. Вақте бемор худро танҳо эҳсос намекунад, вақте ҳуқуқи ӯ ҳифз мешавад ва вақте ҷомеа дастгири чунин қишр аст — танҳо он гоҳ мо метавонем аз пирӯзии воқеӣ бар зидди сил сухан гӯем.